Hastaneler: Ayakta Kalan Hastane, Çalışan Hastane Değildir

1. Depremden sonra en çok gereken bina

Bir depremden sonra yaralıların ilk gittiği yer hastanedir. TBDY 2018 bu yüzden hastaneleri, dispanserleri ve sağlık ocaklarını depremden hemen sonra kullanılması gereken binalar arasında sayar: Bina Kullanım Sınıfı 1, bina önem katsayısı I = 1,5 (Tablo 3.1). Ama 6 Şubat bir şeyi açıkça gösterdi: Bir hastanenin ayakta kalması, onun çalışabileceği anlamına gelmez.

2. 6 Şubat’ta hastaneler: iki yüz

İTÜ ekipleri, hastane yetkililerinin talebiyle depremden hemen sonra hastanelerde hızlı ön incelemeler yaptı (§3.3). Raporun gözlemleri iki ayrı tablo çizer:

• Taşıyıcı sistem kaybı: Hatay Eğitim ve Araştırma Hastanesi ek hizmet binası tamamen göçtü ve kritik teçhizatın tamamı kullanılamaz hâle geldi; İskenderun Devlet Hastanesi’nin zemin ve dört katlı bir bölümü göçtü; Nurdağı Devlet Hastanesi ağır hasarlı olarak kullanıma kapatıldı. Adıyaman’daki bir özel hastanede bir perdede ağır hasar görüldü ve bodrum katta tesisat ve havalandırma boruları geçirmek için perdelerin kesildiği ya da delindiği tespit edildi.
• Taşıyıcı sistem ayakta, işlev kayıp: Kahramanmaraş’taki iki büyük hastanede taşıyıcı sistemde kritik hasar gözlenmedi; ama dolgu duvarlar yaygın biçimde hasar gördü, asma tavanlar düştü (rapor bunların çalışan ve hastaları yaralamış olma ihtimalinin çok yüksek olduğunu ve kritik teçhizata önemli hasar verdiğini yazar), su tesisatı sızdırdı, cephe ile bina arasında açılan boşluklar bazı odaların ısıtılmasını engelledi.

3. Yönetmelikteki karşılıklar

Dolgu duvarlar: TBDY, dolgu duvarların çerçeveyle birlikte çalıştığı binalarda göreli kat ötelemesini λ·δ/h ≤ 0,008κ ile sınırlar (Denk. 4.34a). Dolgu duvarlar kolonlardan esnek derzlerle ayrılırsa sınır iki katına, 0,016κ’ya çıkar (Denk. 4.34b); ancak derzli duvarın bu ötelemeyi taşıyabildiği deneyle belgelenmelidir. Ek 4C, bunun için bir örnek detay verir: kolon ve perde iç yüzlerine ankrajlı bir C-profil, duvarın düzlem içi hareketine izin verirken düzlem dışına devrilmesini önler. İTÜ, hastanelerde bu detayın kullanılmasını önerir.

Düzensizlikler: TBDY, zayıf kat düzensizliğinde dayanım oranı 0,60–0,80 arasındaysa davranış katsayısını azaltır ve 0,60’ın altına hiçbir zaman izin vermez (Madde 3.6.2.3). ABD Savunma Bakanlığı ise kritik sağlık tesisleri için daha da ileri gider: Deprem tasarım kategorisi D–F’de aşırı burulma, aşırı yumuşak kat ve zayıf kat düzensizlikleri olan hastanelere izin vermez; deprem yükü taşıyan elemanlarda hafif betonu yasaklar; deprem yalıtımı ve sönümleyicileri yetkili makamın yazılı onayıyla kabul eder (UFC 3-301-01 Bölüm 7). Bölüm 6’da ise ABD’de hastane deprem güvenliğinde en sıkı kurallara sahip olan Kaliforniya Yapı Yönetmeliği’nin hastane bölümlerini benimser.

Kaynak notu: UFC 3-301-01’in kullanılan baskısı 11 Nisan 2023, Değişiklik 6’dır (Ocak 2026); kapağında iptal filigranı vardır. Bölüm 6 ve 7’nin Temmuz 2026 baskısındaki karşılıkları sitede henüz doğrulanmadı.

4. İTÜ’nün önerileri

1. Hastanelerdeki dolgu duvarlar, TBDY Ek 4C’deki esnek bağlantı detayına uygun yapılmalı.
2. Asma tavan bağlantıları dikkatle kontrol edilmeli ve montajdan sonra test edilmeli.
3. Deprem bölgesine giden yardım ekiplerinde elektrik, ısıtma, asansör ve su tesisatını onarabilecek teknik personel bulunmalı.
4. Taşıyıcı sistem çizimleri, depremden sonra teknik personelin hızla ulaşabileceği bir yerde saklanmalı; büyük kapalı alanlı yapılarda hasar ancak böyle hızlı ve doğru değerlendirilebilir.

5. Dersler

1. Bir hastane için hedef ayakta kalmak değil, çalışmaktır. Yapısal olmayan elemanlar, işlevi taşıyıcı sistem kadar belirler.
2. Tavan bir yapı elemanı gibi düşünülmelidir. Düşen bir tavan, hem insanı hem teçhizatı yaralar.
3. Perde delinmez. Tesisat için kesilen bir perde, artık projedeki perde değildir.
4. Düzensizlik, hastanede bir risk değil, bir hatadır. En sıkı yaklaşımlar onu kritik tesislerde tamamen yasaklar.