Ana Sayfa / Yazılar / TBDY 2018 TBDY-04
Bina Yükseklik Sınıfı (BYS): Aynı Yükseklik, Farklı Sınıf
20 metrelik bir bina İstanbul'da BYS 5, deprem tehlikesi düşük bir bölgede BYS 6 olabilir. BYS yalnızca yüksekliği değil, yükseklikle deprem tehlikesinin birleşimini ölçer; ve hangi hesap yönteminin kullanılabileceğini belirler.
1. İki sınıf, bir karar
TBDY 2018, tasarıma başlamadan önce binayı iki sınıfla tanımlar: Deprem Tasarım Sınıfı (DTS) depremin şiddetini ve binanın önemini, Bina Yükseklik Sınıfı (BYS) ise binanın yüksekliğini temsil eder. Bu ikisi birlikte, hangi taşıyıcı sistemlerin ve hangi hesap yöntemlerinin kullanılabileceğini belirler. Sınıflardan birini yanlış belirlemek, bütün tasarımı yanlış bir yola sokabilir.
2. Deprem tasarım sınıfı (DTS)
DTS, kısa periyot tasarım spektral ivme katsayısı SDS'ye ve bina kullanım sınıfına (BKS) göre belirlenir (Tablo 3.2). Sitenin motoruyla hesaplanmış örnekler:
| SDS | DTS (BKS 2–3) | DTS (BKS 1) |
|---|---|---|
| 0,20 | 4 | 4a |
| 0,40 | 3 | 3a |
| 0,60 | 2 | 2a |
| 1,08 | 1 | 1a |
BKS 1 binalarda (hastaneler, okullar gibi) sınıfın sonuna "a" eklenir; bu binalar aynı tehlike altında daha sıkı kurallarla tasarlanır.
3. Bina yükseklik sınıfı (BYS)
BYS, binanın deprem hesabında esas alınan yüksekliği HN'ye göre belirlenir ve 1'den 8'e kadar numaralanır. BYS 1 en yüksek sınıftır: Bu binalar "yüksek bina" sayılır ve Bölüm 13'teki ayrı kurallara tabidir (Madde 3.3.2.2). BYS 8 ise en alçak binalardır.
Sınırların kendisi DTS'ye göre değişir (Tablo 3.3). Örneğin DTS 1 ve 2 için sınırlar 70, 56, 42, 28, 17,5, 10,5 ve 7 metredir.
4. Neden aynı yükseklik farklı sınıf?
Aşağıdaki tablo, dört farklı yükseklikteki binanın üç farklı deprem tasarım sınıfında aldığı BYS'yi gösteriyor (sitenin motoruyla hesaplanmıştır):
| HN (m) | DTS 1 · 1a · 2 · 2a | DTS 3 · 3a | DTS 4 · 4a |
|---|---|---|---|
| 9 | BYS 7 | BYS 8 | BYS 8 |
| 20 | BYS 5 | BYS 6 | BYS 6 |
| 45 | BYS 3 | BYS 4 | BYS 4 |
| 75 | BYS 1 | BYS 2 | BYS 3 |
20 metrelik bir bina DTS 1'de BYS 5, DTS 3 ve 4'te BYS 6'dır. 75 metrelik bir bina DTS 1'de yüksek bina (BYS 1) sayılırken DTS 4'te BYS 3'tür. Mantığı şudur: Deprem tehlikesi azaldıkça, aynı yükseklikteki bir bina için daha basit kurallar yeterli olur. Yani BYS saf bir yükseklik ölçüsü değil, yüksekliğin deprem tehlikesine göre "ağırlıklandırılmış" bir ölçüsüdür.
5. BYS neyi belirler?
BYS'nin en önemli sonucu hesap yöntemi seçimidir. TBDY Tablo 4.4'e göre eşdeğer deprem yükü yöntemi, "diğer tüm binalar" satırında yalnızca belirli BYS değerlerinden itibaren kullanılabilir: DTS 1–2a için BYS ≥ 5, DTS 3–4a için BYS ≥ 6. Daha yüksek binalarda (daha küçük BYS numarası) modal hesap gerekir. Sitenin eşdeğer deprem yükü örneğinde bu denetim adım adım gösteriliyor.
BYS ayrıca bazı taşıyıcı sistemlerin hangi yüksekliğe kadar kullanılabileceğini de sınırlar. Bu yüzden BYS, tasarımın başında, taşıyıcı sistem seçilmeden önce belirlenmelidir.
Kaynaklar
- TBDY 2018 — Tablo 3.2 (deprem tasarım sınıfı), Tablo 3.3 ve Madde 3.3.2.2 (bina yükseklik sınıfı, yüksek binalar), Tablo 4.4 (hesap yöntemleri). Resmî Gazete, 18.03.2018, Sayı 30364 (Mükerrer).
- Bütün sınıflar sitenin engine/seismic-tr.js motorundaki designClassTBDY() ve heightClassTBDY() fonksiyonlarıyla hesaplanmıştır.
Yazıdaki sayılar sitenin motorlarıyla üretilmiştir; yönetmelik değerleri kaynak madde numarasıyla verilmiştir.