27.13 ULUSAL EK

Türkiye — Yürürlükteki Düzenlemeler

Yükseköğretim Kurulu Etik Rehberi (Mayıs 2024)

Türkiye'nin ilk kapsamlı akademik yapay zekâ etik rehberidir. İki temel ilke tanımlar.

Şeffaflık: yapay zekânın hangi işlevinin, hangi aşamada ve ne boyutta kullanıldığı açıkça ilan edilmelidir.

Hesap verebilirlik: araştırmacı, yapay zekânın iç işleyişinden değil, o işleyişin ürettiği sonucu kullanmaktan sorumludur.

Rehber, hipotez geliştirme, tartışma ve yorumlama gibi üst düzey uzmanlık gerektiren aşamaların yapay zekâya bırakılmamasını; literatür tarama, kaynak düzenleme, dil kontrolü, çeviri ve veri işleme gibi işlerde ise çıktının dikkatle gözden geçirilmesini ve yasal-etik sorumluluğun araştırmacıda kaldığını belirtir.

Kaynak: Yükseköğretim Kurulu, "Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Faaliyetlerinde Üretken Yapay Zekâ Kullanımına Dair Etik Rehber" (Mayıs 2024) — proje.yok.gov.tr. Doğrulama tarihi: 7 Eylül 2026.

TÜBİTAK Rehberi (Eylül 2025)

Proje başvurusu, değerlendirme ve izleme süreçleri için hazırlanmıştır. Araştırmacılar, projelerinde yapay zekâdan önemli ölçüde yararlandıklarında bunu açıkça beyan etmek zorundadır. Gizli veya hassas verilerin üretken yapay zekâ araçlarına girilmesi kesin olarak yasaktır.

Kaynak: TÜBİTAK, "Destek Süreçlerinde Üretken Yapay Zekânın Sorumlu ve Güvenilir Kullanımı Rehberi" (Eylül 2025) — tubitak.gov.tr. Rehberin sürüm ve tarih bilgisi kaynaklar arasında farklılık göstermektedir; resmî belgeden teyit ediniz.

Üniversite Düzeyinde Tez Beyanı

Türkiye'de üniversiteler tez yazım kılavuzlarına yapay zekâ kullanım beyanı eklemektedir. Bazı üniversiteler bu formu senato kararıyla zorunlu kılmıştır; form genellikle etik beyan sayfasından sonra yer alır.

Beklenen Gelişme

Yükseköğretim otoritesinin akademik yapay zekâ kullanımına dair bağlayıcı bir düzenleme üzerinde çalıştığı kamuoyuna açıklanmıştır. Bu kitabın yazıldığı tarihte söz konusu düzenleme henüz yürürlükte değildir; okuyucunun güncel durumu kontrol etmesi gerekir.

27.14 Bölüm Özeti

Yapay zekâ yazar olamaz; sorumluluk üstlenemediği için.
Kullanım beyan edilir; biçim yayıncıya göre değişir, zorunluluk evrenseldir.
Sorumluluk devredilemez; nasıl ürettiğiniz sorumluluğunuzu değiştirmez.
Görsel üretimi çoğu yayıncıda yasaktır ve beyanla çözülmez.
Meslek kuruluşlarının politikası yayıncının genel politikasından katı olabilir.
Mühendislikte "yazılım üretti" bir savunma değildir; imza kişiseldir.
Yapay zekâ mesleki muhakemenin yerini alamaz.
Değerlendirmedeki bir makaleyi yapay zekâya yüklemek gizlilik ihlalidir.
Tespit aracı skoru tek başına kanıt değildir ve ana dili farklı yazarlara karşı yanlı olabilir.
Yayımlanmamış veri, patent öncesi buluş ve kişisel veri yüklenmemelidir.
Tezde özgün katkı gerektiren kısımlar devredilemez.
Kuralı bilmemek ihlali mazur göstermez; yazmadan önce öğrenin.

Güncellik kontrolü: Bu bölümdeki politikalar 7 Eylül 2026 itibarıyla doğrulanmıştır. Yürürlük tarihleri metinde belirtilmiştir. Bu alan hızla değişmektedir; nihai kararlar için birincil kaynaklara başvurunuz. Ulusal ek (27.13) her dil baskısında değiştirilmelidir.